چه کسانی باید قرص کلسیم بخورند؟ نکاتی که نباید نادیده بگیرید
چه کسانی باید قرص کلسیم بخورند؟ نکاتی که نباید نادیده بگیرید
مصرف مکمل یا قرص کلسیم برای همه افراد ضروری نیست؛ کسانی بیشتر به مکمل احتیاج پیدا می‌کنند که نیاز روزانه خود را از غذا تامین نمی‌کنند یا به دلیل سن، یائسگی، بیماری‌های گوارشی، رژیم غذایی محدود و بعضی داروها در معرض دریافت یا جذب ناکافی قرار دارند. زنان پس از یائسگی، سالمندان، افراد مبتلا به پوکی یا کاهش تراکم استخوان، کسانی که لبنیات مصرف نمی‌کنند و افرادی که جذب مواد مغذی در بدنشان مختل شده، از مهم‌ترین گروه‌ها هستند.
نیاز به کلسیم با نیاز به قرص کلسیم یکی نیست. بدن هر روز به این ماده معدنی احتیاج دارد، اما در بسیاری از افراد می‌توان این نیاز را با شیر و لبنیات، غذاهای غنی‌شده، ماهی‌های دارای استخوان خوراکی، توفو و برخی سبزیجات تامین نمود. مکمل زمانی معنا پیدا می‌کند که بین مقدار موردنیاز و دریافت واقعی از رژیم غذایی فاصله وجود داشته باشد.
آنچه در این مقاله می‌خوانیم
چه کسانی بیشتر به مکمل کلسیم نیاز دارند؟
چه کسانی ممکن است بدون اینکه متوجه باشند کلسیم کمی دریافت کنند؟
مصرف قرص کلسیم چند بار در هفته؟
آیا کودکان و نوجوانان هم به قرص کلسیم نیاز دارند؟
کلسیم در بارداری و شیردهی
قرص کلسیم را شب بخوریم یا روز؟
قرص کلسیم با چه داروهایی تداخل دارد؟
آیا مصرف زیاد کلسیم می‌تواند مضر باشد؟
از کجا بفهمیم به مکمل کلسیم نیاز داریم؟
سخن پایانی
سوالات متداول
چه کسانی بیشتر به مکمل کلسیم نیاز دارند؟
افرادی که دریافت غذایی کافی ندارند، جذب مناسبی ندارند یا به دلیل شرایطی مانند یائسگی، افزایش سن، کاهش تراکم استخوان یا مصرف طولانی‌مدت برخی داروها در معرض کاهش سلامت استخوان هستند، بیشتر از سایرین ممکن است به مکمل کلسیم نیاز پیدا کنند.
زنان بعد از یائسگی
پس از یائسگی، کاهش استروژن روند از دست رفتن توده استخوانی را سریع‌تر می‌کند. در این راستا، زنان در این مرحله از زندگی باید توجه بیشتری به دریافت کافی کلسیم، ویتامین D و مواد مغذی موثر بر سلامت استخوان داشته باشند. با این حال، این موضوع به معنای مصرف خودکار قرص برای تمام زنان یائسه نیست؛ ابتدا باید مشخص شود چه مقدار از نیاز روزانه از غذا تأمین می‌شود.
سالمندان
افزایش سن می‌تواند همراه با تغییر در جذب مواد مغذی، کاهش اشتها یا محدود شدن تنوع غذایی باشد. در نتیجه ممکن است فردی که سال‌ها از طریق رژیم غذایی کلسیم کافی دریافت می‌کرده، در سنین بالاتر با دریافت ناکافی مواجه شود.
افراد مبتلا به پوکی استخوان یا کاهش تراکم استخوان
در این گروه، تامین مقدار مناسب کلسیم اهمیت بیشتری دارد، اما مکمل به تنهایی درمان پوکی استخوان محسوب نمی‌شود. بسته به شرایط فرد، ویتامین D، فعالیت بدنی، داروهای اختصاصی و بررسی تراکم استخوان نیز ممکن است بخشی از برنامه مراقبتی باشند.
کسانی که لبنیات مصرف نمی‌کنند
گیاهخواران و وگان‌ها، افراد مبتلا به حساسیت به شیر و کسانی که به دلیل عدم تحمل لاکتوز لبنیات را کنار گذاشته‌اند، باید منابع جایگزین را جدی بگیرند. نوشیدنی‌های گیاهی غنی‌شده با کلسیم، توفو تهیه‌شده با نمک‌های کلسیمی و برخی غذاهای غنی‌شده می‌توانند کمک‌کننده باشند.
چه کسانی ممکن است بدون اینکه متوجه باشند کلسیم کمی دریافت کنند؟
رژیم‌های محدود، حذف لبنیات بدون جایگزین، اشتهای پایین و بعضی مشکلات گوارشی می‌توانند دریافت واقعی این ماده معدنی را کمتر از نیاز بدن کنند.
رژیم غذایی محدود
رژیم‌هایی که گروه‌های غذایی متعددی را حذف می‌کنند، همیشه از نظر ریزمغذی‌ها متعادل نیستند. برای نمونه، فردی که لبنیات را حذف کرده اما هیچ منبع جایگزینی برای آن در برنامه غذایی خود نگذاشته، ممکن است در پایان روز مقدار کافی دریافت نکرده باشد.
عدم تحمل لاکتوز
عدم تحمل لاکتوز الزاما به معنی حذف کامل تمام محصولات لبنی نیست. بسیاری از افراد می‌توانند بعضی فرآورده‌های کم‌لاکتوز یا بدون لاکتوز را تحمل کنند. بنابراین قبل از رفتن سراغ مکمل، بهتر است گزینه‌های غذایی قابل‌تحمل بررسی شوند.
رژیم وگان
رژیم گیاهی می‌تواند کاملا متعادل باشد، اما باید برای دریافت کافی کلسیم غذایی برنامه داشت. مقدار موجود در نوشیدنی‌های گیاهی نیز یکسان نیست؛ بنابراین برچسب محصول اهمیت دارد و نباید فقط به نام شیر گیاهی اعتماد کرد.
مشکلات جذب در دستگاه گوارش
برخی اختلالات روده‌ای مانند سلیاک و بیماری‌های التهابی روده می‌توانند جذب مواد مغذی را مختل سازند. در چنین شرایطی ممکن است حتی مصرف غذایی مناسب هم به تنهایی کافی نباشد و ارزیابی پزشک یا متخصص تغذیه لازم شود.
مصرف قرص کلسیم چند بار در هفته؟
اغلب برای کلسیم برنامه چند بار در هفته وجود ندارد؛ مقدار مصرف بر اساس نیاز روزانه بدن و مقدار کلسیمی که از غذا دریافت می‌شود تعیین می‌شود. مقدار موردنیاز با سن و جنسیت تغییر می‌کند؛ برای بیشتر بزرگسالان 19 تا 50 سال، مقدار توصیه‌شده 1,000 میلی‌گرم در روز است و برای زنان 51 تا 70 سال و همه افراد 71 سال به بالا، 1,200 میلی‌گرم در نظر گرفته می‌شود.
| گروه سنی | مقدار توصیه‌شده روزانه |
|---|---|
| کودکان 1 تا 3 سال | 700 mg |
| کودکان 4 تا 8 سال | 1,000 mg |
| نوجوانان 9 تا 18 سال | 1,300 mg |
| بزرگسالان 19 تا 50 سال | 1,000 mg |
| مردان 51 تا 70 سال | 1,000 mg |
| زنان 51 تا 70 سال | 1,200 mg |
| افراد 71 سال به بالا | 1,200 mg |
| نوجوانان باردار یا شیرده | 1,300 mg |
| زنان باردار یا شیرده 19 تا 50 سال | 1,000 mg |
این اعداد کل دریافت روزانه از غذا، نوشیدنی و مکمل را نشان می‌دهند، نه مقدار قرصی که باید مصرف شود. همین تفاوت یکی از مهم‌ترین نکات در انتخاب مکمل است.
برای مثال، فردی که از رژیم غذایی خود روزانه حدود 800 میلی‌گرم دریافت می‌کند، لزوما به یک مکمل 1,000 میلی‌گرمی احتیاج ندارد؛ چون چنین مقداری می‌تواند دریافت کل را بسیار بالاتر از نیاز ببرد.
از طرف دیگر، فردی که به دلیل رژیم غذایی محدود فقط بخش کوچکی از نیاز خود را دریافت می‌کند، ممکن است با نظر پزشک یا متخصص تغذیه به مکمل احتیاج پیدا کند.
آیا کودکان و نوجوانان هم به قرص کلسیم نیاز دارند؟
کودکان و نوجوانان به کلسیم زیادی نیاز دارند، اما این نیاز بالا به معنی مصرف خودسرانه مکمل نیست؛ اولویت با تامین آن از غذا و بررسی علت دریافت ناکافی است.
دوران رشد، زمان مهمی برای ساخت توده استخوانی است. نوجوانان 14 تا 18 سال روزانه به حدود 1,300 میلی‌گرم کلسیم نیاز دارند؛ مقداری که می‌توان از ترکیب مناسب لبنیات، غذاهای غنی‌شده و سایر منابع غذایی به دست آورد.
اشتباه اساسی این است که والدین با دیدن رشد سریع کودک یا نوجوان، خودسرانه سراغ قرص کلسیم برای رشد قد می‌روند. رشد قد یک فرآیند چندعاملی است و فقط به یک ماده معدنی وابسته نیست. ژنتیک، انرژی دریافتی، پروتئین، وضعیت هورمونی، خواب و مجموعه‌ای از عوامل تغذیه‌ای و محیطی در آن نقش دارند.
مکمل برای کودک زمانی منطقی‌تر می‌شود که دریافت غذایی کافی نباشد یا پزشک بر اساس شرایط فردی آن را توصیه نماید. دوزهای بزرگسالان نیز نباید بدون بررسی برای کودکان استفاده شوند.
این مقاله را از دست ندهید: با طرز استفاده صحیح از اشکال دارویی آشنا شوید
کلسیم در بارداری و شیردهی
نیاز بدن در بارداری و شیردهی باید به‌خوبی تامین شود، اما مکمل برای همه مادران به شکل یکسان ضروری نیست و مقدار دریافت غذایی و شرایط فردی تعیین‌کننده است.
برای زنان 19 تا 50 سال، مقدار توصیه‌شده روزانه 1,000 میلی‌گرم است. در نوجوانان باردار یا شیرده این رقم به 1,300 میلی‌گرم می‌رسد. شیر، ماست، پنیر، برخی ماهی‌ها، سبزیجات و محصولات غنی‌شده از منابع قابل استفاده هستند.
نکته مهم‌تر، ارتباط دریافت پایین با سلامت مادر در دوران بارداری است. برخی شواهد نشان می‌دهند مکمل کلسیم در زنان بارداری که دریافت غذایی پایینی دارند می‌تواند خطر پره‌اکلامپسی را کاهش دهد؛ بنابراین توصیه درباره مکمل در این دوران باید بر اساس وضعیت تغذیه‌ای و ارزیابی پزشکی انجام شود.
مصرف بیش از نیاز هم تصمیم درستی نیست. مکمل باید برای پر کردن فاصله میان دریافت واقعی و نیاز بدن استفاده شود، نه اینکه فقط به دلیل بارداری مقدار زیادی کلسیم به برنامه روزانه اضافه شود.
قرص کلسیم را شب بخوریم یا روز؟
به‌طور کلی زمان مصرف قرص کلسیم بیشتر به نوع کلسیم و داروهای همزمان بستگی دارد، نه صرفا شب یا روز.
- کلسیم کربنات: بهتر است همراه غذا مصرف شود؛ بنابراین بعد از ناهار یا شام گزینه مناسبی است.
- کلسیم سیترات: می‌توان آن را با غذا یا بدون غذا مصرف کرد، بنابراین صبح یا شب تفاوت مهمی ندارد.
- اگر مقدار مکمل بیشتر از 500 میلی‌گرم کلسیم در هر نوبت است، بهتر است دوزها تقسیم شوند تا جذب بهتری داشته باشند.
- اگر لووتیروکسین مصرف می‌شود، مکمل کلسیم را اغلب باید حداقل 4 ساعت جدا از آن مصرف نمود.
- مصرف شبانه کلسیم مزیت خاصی نسبت به روز ندارد؛ مهم‌تر از ساعت، مصرف صحیح و متناسب با نیاز روزانه است.
کدام بیماری‌ها نیاز به مکمل کلسیم را بیشتر می‌کنند؟
بیماری‌های همراه با سوءجذب و بعضی درمان‌های طولانی‌مدت، به‌ویژه کورتیکواستروئیدها، می‌توانند نیاز به ارزیابی وضعیت استخوان و دریافت کلسیم را بیشتر کنند. افرادی که دچار اختلالات جذب روده هستند ممکن است نتوانند تمام ماده معدنی موجود در غذا را جذب کنند. در این شرایط، تصمیم‌گیری فقط بر اساس مقدار غذای مصرف‌شده کافی نیست و وضعیت کلی فرد باید بررسی شود.
مصرف طولانی‌مدت کورتیکواستروئیدها نیز از عواملی است که می‌تواند سلامت استخوان را تحت تاثیر قرار دهد. در چنین شرایطی پزشک ممکن است علاوه بر ارزیابی دریافت کلسیم و ویتامین D، تراکم استخوان و خطر شکستگی را نیز بررسی نماید.
برخی داروهای کاهش‌دهنده اسید معده نیز موضوع مهمی هستند. BHOF اشاره می‌کند که مصرف طولانی‌مدت مهارکننده‌های پمپ پروتون یا PPIها می‌تواند با افزایش خطر پوکی استخوان و شکستگی همراه باشد. در افرادی که این داروها را مصرف می‌کنند، شکل مکمل نیز ممکن است اهمیت پیدا کند؛ برای نمونه، کلسیم سیترات بدون نیاز به اسید معده جذب می‌شود.
کلسیم سیترات بهتر است یا کلسیم کربنات؟
هیچ‌کدام برای همه افراد بهترین گزینه نیستند؛ کلسیم کربنات بهتر است همراه غذا مصرف شود، در حالی که سیترات کلسیم وابستگی کمتری به اسید معده دارد و در برخی افراد انتخاب بهتری خواهد بود. برای خرید او پی دی فست ران کلیک کنید.
کلسیم کربنات اغلب مقدار قابل‌توجهی کلسیم عنصری در حجم نسبتا کم فراهم می‌کند و با غذا بهتر جذب می‌شود. در مقابل، کلسیم سیتراترا می‌توان با غذا یا بدون غذا مصرف کرد و برای افرادی که اسید معده کمتری دارند، مانند بعضی سالمندان یا مصرف‌کنندگان طولانی‌مدت داروهای کاهش‌دهنده اسید، گزینه قابل‌توجهی است.
موضوع دیگری که کمتر به آن توجه می‌شود، مقدار مصرف در هر نوبت است. بدن به طور معمول کلسیم را در دوزهای حداکثر حدود 500 میلی‌گرم در هر نوبت بهتر جذب می‌کند. بنابراین در صورت نیاز به مقدار بالاتر، تقسیم آن در طول روز می‌تواند منطقی‌تر باشد.
از طرف دیگر، مکمل فقط باید کسری را جبران کند. اضافه کردن چند محصول حاوی کلسیم به یکدیگر، بدون محاسبه مقدار کل دریافتی، می‌تواند باعث دریافت غیرضروری شود.
قرص کلسیم با چه داروهایی تداخل دارد؟
کلسیم می‌تواند جذب بعضی داروها را کاهش دهد؛ به‌خصوص لووتیروکسین و برخی آنتی‌بیوتیک‌ها. بنابراین زمان مصرف آن باید در بعضی افراد جدا شود. مهم‌ترین مواردی که باید جدی گرفته شوند:
- لووتیروکسین: کلسیم می‌تواند جذب این دارو را کاهش دهد؛ NIH توصیه می‌کند مکمل کلسیم کربنات با فاصله حداقل 4 ساعت از آن مصرف شود
- برخی آنتی‌بیوتیک‌های کینولونی: فاصله زمانی مناسب برای جلوگیری از کاهش جذب دارو اهمیت دارد
- دولوتگراویر: کلسیم می‌تواند سطح این دارو را در خون کاهش دهد و باید زمان‌بندی مصرف رعایت شود
- آهن: مصرف همزمان می‌تواند جذب هر دو ماده را تحت تأثیر قرار دهد، بنابراین جداسازی زمان مصرف در بسیاری از برنامه‌های مکمل‌درمانی منطقی است
همچنین افرادی که سابقه سنگ کلیه، بیماری کلیوی یا افزایش سطح کلسیم خون دارند، نباید بدون نظر پزشک سراغ مکمل بروند.
آیا مصرف زیاد کلسیم می‌تواند مضر باشد؟
بله. بیشتر بودن مقدار مصرف لزوما به معنای استخوان‌های قوی‌تر نیست و دریافت بیش از حد می‌تواند با مشکلاتی مانند یبوست و افزایش خطر سنگ کلیه همراه شود.
برای بزرگسالان 19 تا 50 سال، حد بالای قابل‌تحمل دریافت روزانه 2,500 میلی‌گرم است. این سقف برای افراد 51 سال به بالا 2,000 میلی‌گرم در روز است و مجموع دریافت از غذا، نوشیدنی و مکمل را شامل می‌شود.
به همین دلیل، مصرف همزمان یک مولتی‌ویتامین، مکمل کلسیم، محصول کلسیم + ویتامین D و غذاهای غنی‌شده بدون محاسبه مجموع دریافتی می‌تواند عدد نهایی را بیشتر از چیزی کند که فرد تصور می‌کند.
از نظر قلب و عروق نیز سال‌ها بحث علمی درباره مکمل‌های این ماده معدنی وجود داشته است. شواهد موجود یک نتیجه ساده و قطعی مبنی بر افزایش خطر بیماری قلبی در افراد سالم ارائه نمی‌کنند؛ با این حال، همین موضوع دلیل خوبی است که مکمل فقط در مقدار موردنیاز مصرف شود، نه به شکل افراطی.
چه کسانی نباید قرص کلسیم بخورند؟
قرص کلسیم برای همه افراد مناسب نیست و در بعضی شرایط نباید بدون نظر پزشک مصرف شود.
- افرادی که کلسیم خون بالایی دارند: مصرف بیشتر می‌تواند این وضعیت را تشدید نماید. افزایش کلسیم خون ممکن است به دلایلی مثل اختلالات پاراتیروئید یا بعضی بیماری‌ها ایجاد شود.
- افرادی که سابقه سنگ کلیه دارند: به‌خصوص مصرف دوزهای بالای مکمل باید با نظر پزشک انجام شود؛ چرا که دریافت زیاد مکمل می‌تواند خطر سنگ کلیه را افزایش دهد.
- افراد مبتلا به بیماری کلیوی: در این شرایط تنظیم کلسیم و سایر مواد معدنی بدن می‌تواند متفاوت باشد و مصرف مکمل بهتر است تحت نظر پزشک باشد.
- افرادی که از قبل مقدار کافی کلسیم دریافت می‌کنند: طبق NIH، نیاز روزانه شامل مجموع کلسیم غذا، نوشیدنی و مکمل است؛ بنابراین اگر رژیم غذایی نیاز فرد را تامین می‌کند، معمولا دلیلی برای اضافه کردن مکمل وجود ندارد.
- افرادی که داروهای خاص مصرف می‌کنند: کلسیم می‌تواند جذب بعضی داروها را مختل کند. از جمله لووتیروکسین، برخی آنتی‌بیوتیک‌ها و دولوتگراویر. مصرف همزمان یا نزدیک به هم باید با رعایت فاصله مناسب انجام شود.
- افرادی که لیتیوم مصرف می‌کنند؛ مصرف طولانی‌مدت لیتیوم یا ترکیب آن با مکمل کلسیم می‌تواند احتمال افزایش کلسیم خون را بیشتر کند.
نباید مصرف کند همیشه به معنی ممنوعیت مطلق نیست. در بسیاری از این شرایط، پزشک ممکن است همچنان کلسیم را تجویز کند، اما مقدار و نوع آن را بر اساس وضعیت فرد مشخص کند. برای خرید قرص کلمگزینک کلیک کنید.
از کجا بفهمیم به مکمل کلسیم نیاز داریم؟
بهترین روش، کنار هم گذاشتن سن، رژیم غذایی، شرایط پزشکی، داروهای مصرفی و در صورت نیاز ارزیابی تراکم استخوان است؛ فقط وجود یک علامت، دلیل کافی برای شروع مکمل نیست.
- آیا داروهایی مانند کورتیکواستروئیدها یا داروهای کاهش‌دهنده اسید معده به‌صورت طولانی‌مدت مصرف می‌شوند؟
- در یک روز معمولی چه مقدار لبنیات یا غذای غنی‌شده مصرف می‌شود؟
- آیا لبنیات به دلیل عدم تحمل یا انتخاب غذایی حذف شده است؟
- آیا سابقه کاهش تراکم استخوان یا شکستگی وجود دارد؟
- آیا همزمان مکمل دیگری حاوی کلسیم مصرف می‌شود؟
- آیا رژیم غذایی بسیار محدود یا کم‌کالری است؟
- آیا بیماری گوارشی یا مشکل جذب وجود دارد؟
- آیا فرد یائسه یا سالمند است؟
در افراد در معرض پوکی استخوان، پزشک ممکن است آزمایش تراکم استخوان یا ارزیابی خطر شکستگی را هم در نظر بگیرد. این راهکار از مصرف بی‌هدف مکمل جلوگیری می‌کند و تصویر دقیق‌تری از وضعیت استخوان ارائه می‌دهد.
سخن پایانی
در نهایت، برای سوال کدام گروه از افراد به مکمل کلسیم نیاز دارند، باید گفت یک گروه ثابت و همیشگی نیست؛ کسانی بیشتر در اولویت بررسی قرار می‌گیرند که دریافت غذایی پایینی دارند، جذب مناسبی ندارند یا به دلیل افزایش سن، یائسگی، کاهش تراکم استخوان، برخی بیماری‌ها و داروها در معرض آسیب استخوانی بیشتری هستند.
مهم‌ترین نکته این است که نیاز روزانه با نیاز به مکمل یکی نیست. قرص کلسیم باید فاصله میان مقدار موردنیاز و آنچه واقعا از رژیم غذایی دریافت می‌شود را پوشش دهد، نه اینکه بدون محاسبه به برنامه روزانه اضافه شود.
پیش از شروع مصرف، مقدار کلسیم موجود در رژیم غذایی، داروهای مصرفی و شرایطی مانند سابقه سنگ کلیه یا بیماری‌های کلیوی را در نظر بگیرید. در صورت وجود پوکی استخوان یا عوامل خطر، بررسی‌های پزشکی ارزش بیشتری از انتخاب خودسرانه یک محصول دارد و باید لازمه کار قرار گیرد. برای خرید قرص یونی بن بلند کلیک کنید.
سوالات متداول
چه کسانی بیشتر به قرص کلسیم نیاز دارند؟
افرادی که از طریق غذا به مقدار کافی دریافت نمی‌کنند، لبنیات را حذف کرده‌اند، دچار اختلال جذب هستند، یائسه‌اند یا مشکلاتی مانند کاهش تراکم استخوان دارند، ممکن است به مکمل احتیاج پیدا کنند. تصمیم نهایی باید بر اساس مجموع دریافت غذایی و شرایط فردی توسط پزشک باشد.
آیا زنان یائسه باید قرص کلسیم بخورند؟
خیر. یائسگی نیاز به توجه بیشتر به سلامت استخوان را ایجاد می‌کند، اما مصرف مکمل برای همه افراد این گروه اجباری نیست. ابتدا باید مقدار دریافت غذایی و سایر عوامل خطر بررسی شود.
آیا قرص کلسیم برای رشد قد مفید است؟
کلسیم برای ساخت و حفظ استخوان ضروری است، اما نمی‌توان آن را به‌تنهایی عامل افزایش قد دانست. در کودکان و نوجوانان، تأمین نیاز غذایی همراه با تغذیه متعادل و وضعیت مناسب رشد اهمیت بیشتری دارد.
کلسیم را با ویتامین D مصرف کنیم؟
ویتامین D به جذب کلسیم کمک می‌کند، اما این موضوع به معنای نیاز همه افراد به مکمل ویتامین D با دوز یکسان نیست. مقدار مناسب باید با توجه به رژیم غذایی و وضعیت فرد تعیین شود.
آیا کلسیم برای پوکی استخوان کافی است؟
خیر. تأمین مناسب کلسیم بخشی از مراقبت از استخوان است، اما پوکی استخوان ممکن است به درمان اختصاصی، ویتامین D، ورزش و ارزیابی خطر شکستگی نیز نیاز داشته باشد.
کلسیم سیترات بهتر است یا کربنات؟
هر دو شکل کاربرد دارند. کربنات بهتر است همراه غذا مصرف شود، در حالی که سیترات برای افرادی که اسید معده کمتری دارند می‌تواند انتخاب مناسب‌تری باشد.
منبع:
NIH Office of Dietary Supplements – Calcium: Fact Sheet for Consumers
Bone Health & Osteoporosis Foundation – Calcium and Vitamin D
دیدگاه‌ها